Evlat Edinme ve Evlatlık İlişkisinin Kaldırılması: Şartlar, Süreç ve Dava
Evlat edinme, mahkeme kararıyla evlat edinen ile evlatlık arasında soybağı kuran bir aile hukuku işlemidir. Ankara’da süreç Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü’ne başvuruyla başlar, geçici bakım sözleşmesiyle devam eder, Ankara Aile Mahkemesi‘nin vereceği kararla tamamlanır. Evlat edinme avukatı olarak sayfada evlat edinme şartlarını (yaş, evlilik, 18 yaş farkı, rıza), eşin çocuğunu evlat edinmenin özel kurallarını ve evlatlık ilişkisinin sonradan kaldırılmasının kanunen sınırlı sebeplerini ele alıyoruz.
Önemli: Devlet üzerinden yürütülen evlat edinme süreci başvuru bakımından ücretsizdir; ancak kanunda öngörülen şartların oluşması, sosyal incelemeden geçilmesi ve mahkeme kararı alınması gerekir. Buna karşılık evlatlık ilişkisinin kaldırılması tarafların pişmanlığı veya aile içi sorunlar üzerine açılabilen serbest bir dava değildir; ancak rızası gereken kişinin rızasının alınmaması (TMK m.317) ya da evlat edinmenin esasa ilişkin diğer noksanlıklarla sakat olması (TMK m.318) gibi sınırlı sebeplerin varlığı halinde, hak düşürücü süreler içinde dava açılabilir (TMK m.319).
Eşin çocuğunu evlat edinme — yaygın aramayla “üvey çocuğu evlat edinme” — TMK m.306/3’te düzenlenmiş özel bir evlat edinme türüdür. Genel evlat edinmedeki 5 yıl evlilik veya 30 yaş çift şartı yerine bu durumda en az 2 yıl evlilik veya 30 yaşın doldurulmuş olması yeterlidir. Ancak çocuğun diğer biyolojik ebeveyninin (öz babanın veya öz annenin) kural olarak rızası aranır; bu rızanın aranmayacağı haller TMK m.311’de sınırlı olarak sayılmıştır (kim ya da nerede olduğu bilinmemesi, ayırt etme gücünden yoksunluk, çocuğa karşı özen yükümlülüğünün yerine getirilmemesi).
Süreç bakımından bilgilendirme aşamasından önce dosyanın önemli noktaları şunlardır: biyolojik ebeveynin rızasının nasıl alınacağı veya rızanın aranmayacağına ilişkin tespit kararı, çocuğun üstün yararının somut olgu ve belgelerle ortaya konması, bakım-eğitim ilişkisinin gösterilmesi ve nüfus sonuçlarının (özellikle baba adı yazılması) baştan değerlendirilmesi. Üvey çocuk evlat edinme dosyalarında Anayasa Mahkemesi’nin 2023/139 sayılı kararı sonrasında nüfus kaydında ana/baba adı düzeltmesi de gündeme gelebilmektedir.
Yasal sebep olmaksızın rızası alınması gereken kişilerin rızası alınmamışsa, bu kişiler evlatlık ilişkisinin kaldırılması davası açabilir (TMK m.317). Davayı açma hakkı kural olarak rızası alınmamış kişilere aittir: ana ve baba, ayırt etme gücüne sahip küçük, vesayet altındaki küçük için vesayet daireleri, ergin/kısıtlı evlatlık dosyalarında evlat edinenin altsoyu veya evli evlatlığın eşi.
Dava bakımından kritik nokta süredir: kaldırma sebebinin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl, her hâlde evlat edinme kararının üzerinden 5 yıl geçmekle dava hakkı düşer (TMK m.319). Bu süreler hak düşürücüdür; mahkeme zamanaşımı itirazı beklemeksizin kendiliğinden dikkate alır. Mahkeme rıza eksikliği tespit etse dahi küçüğün menfaati ağır biçimde zedelenecekse talebin reddine karar verebilir; bu nedenle dosya başlangıçta hem rıza eksikliğinin somutlaştırılması hem de menfaat değerlendirmesi yönünden hazırlanır.
Evet. TMK m.307/1’e göre evli olmayan kişi 30 yaşını doldurmuş ise tek başına evlat edinebilir. Cinsiyet farkı gözetilmez; bekar kadın da bekar erkek de aynı şartlarla evlat edinebilir. Eşi vefat etmiş kişi de bekar statüsündedir. Bunun yanı sıra evli olmayanların birlikte evlat edinmesi mümkün değildir; nikahsız birliktelik veya nişanlılık birlikte evlat edinme için yeterli sayılmaz.
Başvuru aşamasında 30 yaş şartının yanı sıra çocuğun bakımı için gerekli sosyal ve ekonomik koşulların sağlanması, sağlık raporu ile uygunluk, sabıka kaydı ve sosyal incelemeden olumlu kanaat alınması da değerlendirilir. Başvurunun olumsuz değerlendirilmesi halinde itiraz yolları, eksiklerin tamamlanması ve gerekirse yeniden başvuru gündeme gelebilir; bu noktalarda dosya disiplini kritiktir.
Biyolojik ebeveyn rızası, yaş ve süre koşulları sizin dosyanızda nasıl işliyor? Birlikte değerlendirelim.
Evlat Edinme Şartları
Kısa cevap
Evli çiftlerde en az 5 yıl evlilik veya her iki eşin 30 yaşını doldurmuş olması, bekarlarda 30 yaş, eşin çocuğunu evlat edinmede ise en az 2 yıl evlilik veya 30 yaş aranır. Tüm hallerde evlat edinen ile evlatlık arasında en az 18 yaş fark bulunmalıdır.
Evlat edinme şartları evlat edinen ve evlat edinilen bakımından ayrı ayrı düzenlenmiştir. Evlat edinenin durumuna göre uygulanan şartlar şunlardır:
| Durum | Yaş şartı | Evlilik / Diğer şart |
|---|---|---|
| Evli çiftler birlikte | Her iki eş de 30 yaşı doldurmuş VEYA | En az 5 yıllık evlilik (TMK m.306) |
| Eşin çocuğunu evlat edinme | 30 yaşı doldurmuş VEYA | En az 2 yıllık evlilik (TMK m.306/3) |
| Bekar / evli olmayan | 30 yaşı doldurmuş | (Evli olmayanlar birlikte evlat edinemez) |
| Evli kişi tek başına | 30 yaşı doldurmuş | Diğer eşin ayırt etme gücünden sürekli yoksun olması, 2 yılı aşkın gaipliği veya mahkeme kararıyla 2 yılı aşkın ayrı yaşama (TMK m.307/2) |
Evlat Edinilecek Kişi Bakımından Şartlar
Küçüğün (18 yaşın altındaki) evlat edinilebilmesi için TMK m.305 ve devamındaki şartlar aranır:
1 yıl bakım ve eğitim
Küçük, evlat edinen tarafından en az 1 yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olmalıdır (geçici bakım sözleşmesi).
18 yaş fark
Evlat edinen ile küçük arasında en az 18 yaş fark bulunmalıdır.
Çocuğun üstün yararı
Evlat edinme her halde küçüğün yararına olmalıdır; mevcut çocukların yararları hakkaniyete aykırı zedelenmemelidir.
Küçüğün rızası
Ayırt etme gücüne sahip küçüğün rızası alınır.
Ana-baba rızası
Küçüğün ana ve babasının rızası gerekir (TMK m.309); rızanın aranmayacağı haller TMK m.311’de sayılmıştır.
Vesayet izni
Küçük vesayet altında ise vesayet dairelerinin izninin alınması gerekir.
Biyolojik Ana-Babanın Rızası: Aranmayacağı Haller
TMK m.311’e göre ana veya babanın rızası şu hallerde aranmaz: (1) kim olduğu veya uzun süreden beri nerede oturduğu bilinmiyorsa, (2) ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun bulunuyorsa, (3) küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmiyorsa. Yargıtay yerleşik kararlarında “özen yükümlülüğünün yerine getirilmemesi” tespitinde hâkimin geniş takdir yetkisi olduğu vurgulanmaktadır; ancak biyolojik ebeveynin çocuğunu geri almak için fiili veya yasal girişimde bulunmuş olması, dürüstlük kuralı bağlamında dikkate alınır.
Önemli: Ana-baba rızası, çocuğun doğumundan itibaren en az 6 hafta geçmeden verilemez (TMK m.310/1). Bu süre içinde verilmiş rıza geçersizdir. Rıza, küçüğün veya ana-babanın oturdukları yerin mahkemesinde sözlü veya yazılı olarak açıklanarak tutanağa geçirilir. Verilmiş rıza, rızanın verilmesinden itibaren 6 hafta içinde geri alınabilir.
“40 Yaş Farkı” Bilgisinin Güncel Durumu
İnternette ve eski kaynaklarda hâlâ yaygın olarak rastlanan “evlat edinen ile evlatlık arasında en fazla 40 yaş fark olabilir” bilgisi güncel değildir. Bu sınırlama Türk Medeni Kanunu’nda hiçbir zaman yer almamış; Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın eski yönergesinde yer alan idari bir uygulamaydı ve 2018 yılında yürürlükten kaldırılmıştır. Bugün geçerli olan tek yaş farkı şartı TMK m.308/1’de düzenlenen en az 18 yaş fark şartıdır; üst yaş sınırı yoktur. Yani 60 yaşındaki bir kişi 30 yaşındaki bir kişiyi (kanunun aradığı diğer şartlar varsa) evlat edinebilir; 40 yaş üst sınırı uygulanmaz.
Başvuru ve Süreç
Evlat edinme süreci iki aşamalıdır: idari aşama (Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü tarafından yürütülen başvuru, sosyal inceleme ve geçici bakım) ve yargılama aşaması (Aile Mahkemesi’nde açılan evlat edinme davası). İdari süreç ücretsizdir ve doğrudan İl Müdürlüğü tarafından yürütülür; yargılama aşamasında ise harç ve masraflar gündeme gelir.
İl Müdürlüğüne Başvuru
İkamet edilen ildeki Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü’ne yazılı başvuru yapılır. Başvuru ücretsizdir; e-Devlet üzerinden yapılamaz, fiziksel başvuru gerekir.
Sosyal İnceleme ve Sıraya Alma
Sağlık, ekonomik durum, sosyal çevre ve uygunluk değerlendirmesi yapılır. Olumlu kanaat halinde aile sıraya alınır; bekleme süresi başvurunun yoğunluğuna ve istenen çocuğun yaş/cinsiyet özelliklerine göre belirlenir.
Geçici Bakım Sözleşmesi
Sıra geldiğinde “Evlat Edinme Öncesi Geçici Bakım Sözleşmesi” imzalanır ve çocuk en az 1 yıl süreyle aile yanına yerleştirilir. Bu süre TMK m.305’in aradığı bakım ve eğitim şartının karşılanmasını sağlar.
Aile Mahkemesi’nde Dava
1 yıllık bakım süresi tamamlandığında Aile Mahkemesi’nde evlat edinme davası açılır. Yetkili mahkeme evlat edinenin (birlikte evlat edinmede eşlerden birinin) yerleşim yeri Aile Mahkemesi’dir. Mahkeme kararıyla evlatlık ilişkisi kurulur (TMK m.315) ve karar nüfus müdürlüğüne bildirilir.
Bekleme süresi gerçekçiliği: Bebek grubu (0-3 yaş) için Ankara, İstanbul gibi büyükşehirlerde bekleme süresi yoğunluk nedeniyle birkaç yıl ya da daha uzun olabilmektedir; bu süre evlat edinmek isteyen aile sayısının evlat edindirilebilir bebek sayısından fazla olmasından kaynaklanır. Daha büyük yaş grubu, kardeş grubu ile birlikte yerleştirme veya engelli çocuklar bakımından bekleme süresi daha kısadır.
Evlat Edinmenin Hukuki Sonuçları
Mahkeme kararıyla evlatlık ilişkisi kurulduğunda, çocuk ile evlat edinen arasında soybağı ve buna bağlı sonuçlar doğar. TMK m.314’te düzenlenen bu sonuçlar şunlardır:
| Konu | Sonuç |
|---|---|
| Velayet | Ana ve babaya ait haklar ve yükümlülükler evlat edinene geçer; biyolojik ebeveynin velayet hakkı sona erer. |
| Soyadı | Evlatlık küçük ise evlat edinenin soyadını alır. Ergin evlatlık dilerse evlat edinenin soyadını alabilir. Evli kadının kızlık soyadı evlatlığa soyadı olarak verilmez. |
| Ad değişikliği | Evlat edinen isterse çocuğa yeni bir ad verebilir. |
| Miras hakkı | Evlatlık, evlat edinenin yasal mirasçısıdır ve biyolojik çocukla aynı miras haklarına sahiptir. Bu mirasçılık tek yönlüdür: evlat edinen evlatlığa mirasçı olmaz. |
| Biyolojik soybağı | Evlat edinme, evlatlığın biyolojik anne-babasıyla olan soybağını kural olarak sona erdirmez; biyolojik aileyle ilişkili miras ve nüfus sonuçları evlat edinmenin türüne ve dosyanın somut koşullarına göre ayrıca değerlendirilir. |
| Nüfus kaydı | Eşler tarafından birlikte evlat edinilen ve ayırt etme gücüne sahip olmayan küçüklerin nüfus kaydına ana-baba adı olarak evlat edinen eşlerin adları yazılır. |
| Evlenme yasağı | Evlat edinen ile evlatlık ya da bu kişilerden biri ile diğerinin altsoyu/eşi arasında evlenme yasağı doğar; aksine yapılan evlilik mutlak butlanla iptal edilebilir. |
| Gizlilik | Evlat edinmeye ilişkin kayıt, belge ve bilgiler mahkeme kararı olmadıkça veya evlatlık istemedikçe açıklanamaz. |
Anayasa Mahkemesi Kararı Sonrası Nüfus Kaydı
Anayasa Mahkemesi’nin 2023/3 E., 2023/139 K. sayılı kararı (R.G. 19/10/2023) ile TMK m.314’ün ilgili fıkrasının nüfus kaydında ana/baba adı olarak evlat edinenlerin yazılmasını sınırlı hallere özgüleyen düzenlemesi iptal edilmiştir. Karar sonrasında üvey çocuk evlat edinme, tek başına evlat edinme ve ayırt etme gücüne sahip küçüğün/kısıtlının birlikte evlat edinilmesi hâllerinde de evlat edinenlerin nüfus kaydında ana/baba olarak görünmesi yönünden uygulama genişlemiştir; somut başvuruda nüfus kaydı düzeltmesi mahkeme kararı ve nüfus müdürlüğü işlemleri birlikte değerlendirilerek yapılır.
Eşin Çocuğunu Evlat Edinme (Üvey Çocuk)
Kısa cevap
Eşin önceki birliktelikten olan çocuğunu evlat edinmek için en az 2 yıl evlilik veya 30 yaş yeterlidir; ancak çocuğun diğer biyolojik ebeveyninin (kural olarak öz babanın veya öz annenin) rızası aranır.
“Eşimin çocuğunu kendi nüfusuma almak istiyorum” sorusu evlat edinme dosyalarının önemli bir kısmını oluşturur. TMK m.306/3 bu özel duruma ilişkin daha esnek bir şart öngörmüştür: evlat edinmek isteyen eşin en az 2 yıldan beri evli olması veya 30 yaşını doldurmuş bulunması yeterlidir; genel evlat edinmedeki 5 yıl şartı bu durumda aranmaz. Ancak şartların esnekliği rıza bakımından geçerli değildir; çocuğun diğer biyolojik ebeveyni hayattaysa kural olarak rızası alınır.
Biyolojik Babanın (veya Annenin) Rızası
Eşin çocuğunun evlat edinilmesi, çocuğun diğer biyolojik ebeveyniyle olan soybağı ve velayet bağını etkilediği için TMK m.309’a göre kural olarak diğer ebeveynin rızası şarttır. Rıza, küçüğün veya ana-babanın oturdukları yerin mahkemesinde sözlü veya yazılı olarak açıklanarak tutanağa geçirilir.
Rızanın aranmayacağı haller TMK m.311’de sayılmıştır:
Kim/nerede olduğu bilinmiyor
Diğer ebeveynin kim olduğu veya uzun süreden beri nerede oturduğu bilinmiyorsa rıza aranmaz.
Ayırt etme gücünden yoksunluk
Diğer ebeveyn ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksunsa rıza aranmaz.
Özen yükümlülüğünün ihlali
Diğer ebeveyn küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmiyorsa rıza aranmaz.
“Özen yükümlülüğünün yerine getirilmemesi” tespitinde mahkemenin geniş takdir yetkisi vardır. Çocukla bağın koparılması, nafakanın hiç ödenmemiş olması, görüşmelerden kaçınılması gibi olgular değerlendirmeye alınır. Buna karşılık biyolojik ebeveynin çocuğunu geri almak için fiili veya yasal girişimde bulunmuş olması (örneğin nafaka davası açmış olması, görüşme talep etmiş olması), Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararlarında özen yükümlülüğünün yerine getirilmediği sonucuna varılmasına engel olarak değerlendirilmektedir.
Pratik nokta: Eşin çocuğunu evlat edinme dosyalarında çocuğun üstün yararı ölçütü merkezi rol oynar. Mahkeme yalnızca rıza ya da yaş şartına bakmaz; çocuğun mevcut aile düzeniyle uyumu, üvey ebeveyne bağlılığı, biyolojik ebeveynle olan ilişkisinin somut durumu birlikte değerlendirir. Dosyanın baştan bu eksen üzerinden kurulması süreci güçlendirir.
Eşin Çocuğunu Evlat Edinmenin Sonuçları
Mahkeme kararıyla evlat edinme gerçekleştiğinde:
- Çocuk evlat edinen eşin soyadını alır (küçükse zorunlu, ergin ise dilerse).
- Velayet artık üvey ebeveyne (yeni evlat edinen) ve öz ebeveyne birlikte kullanılır; ancak diğer biyolojik ebeveynin velayet hakkı sona erer.
- Çocuk evlat edinen üvey ebeveynin yasal mirasçısı olur (TMK m.314 — tek yönlü).
- Diğer biyolojik ebeveynle (rızası alınmış veya rızası aranmamış olan) biyolojik soybağının ve buna bağlı miras ilişkisinin durumu evlat edinmenin türüne, somut nüfus kaydı tablosuna ve uygulamadaki gelişmelere göre dosya özelinde ayrıca değerlendirilir; bu konuda kategorik bir kural çıkarmak yerine her dosyanın kendi koşullarında incelenmesi önerilir.
Üvey çocuğu evlat edinme ya da evlatlık ilişkisinin kaldırılması — durumunuza uygun süreci birlikte planlayalım.
Evlatlık İlişkisinin Kaldırılması
Kısa cevap
Evlatlık ilişkisi tarafların pişmanlığı veya aile içi sorunlar nedeniyle kaldırılamaz. Ancak rızası gerekenin rızasının alınmaması (TMK m.317) veya evlat edinmenin esasa ilişkin diğer noksanlıklarla sakat olması (TMK m.318) hallerinde, hak düşürücü süreler içinde kaldırma davası açılabilir.
Halk arasında “evlatlıktan reddetme”, “evlat edinme iptali”, “evlatlık bağının kaldırılması” gibi farklı şekillerde aranan bu kurum, hukuki adıyla evlatlık ilişkisinin kaldırılması davasıdır. Türk Medeni Kanunu evlat edinme yoluyla kurulan soybağının da kan bağına dayalı soybağı gibi kolayca sona erdirilemeyeceği esasını benimsemiştir; bu nedenle kaldırma sebepleri kanunda sınırlı sayıda (numerus clausus) sayılmıştır.
Sebep 1 — Rızanın Alınmaması (TMK m.317)
Yasal sebep olmaksızın rızası alınması gereken kişilerin rızası alınmamışsa, bu kişiler evlatlık ilişkisinin kaldırılmasını isteyebilir. Rızası alınmadığı için dava açma hakkı bulunan kişiler şunlardır:
- Ayırt etme gücüne sahip küçük
- Küçüğün ana ve babası
- Vesayet altındaki küçük için vesayet daireleri (TMK m.308/2)
- Ergin/kısıtlı kişinin evlat edinilmesi durumunda evlat edinenin altsoyu
- Ergin evlatlığın eşi (rızası alınmamışsa)
Rıza eksikliğinin değerlendirilmesinde sadece teknik bir denetim yapılmaz: küçüğün menfaati ağır biçimde zedelenecekse mahkeme talebin reddine karar verebilir. Ayrıca anne ve babanın rızasının çocuğun doğumundan 6 hafta geçmeden verilmesi (TMK m.310/1) ya da rızanın aranmayacağına ilişkin kararın ilgili kişiye usulüne uygun bildirilmemiş olması da iptal sebebi olarak kabul edilmektedir.
Sebep 2 — Esasa İlişkin Diğer Noksanlıklar (TMK m.318)
Evlat edinme esasa ilişkin diğer noksanlıklarla sakatsa Cumhuriyet savcısı veya her ilgili kaldırma talep edebilir. Esasa ilişkin noksanlıklar olarak değerlendirilen başlıca durumlar:
| Noksanlık | Açıklama |
|---|---|
| 18 yaş fark eksikliği | Evlat edinen ile evlatlık arasında 18 yaş fark bulunmaması (TMK m.308/1). |
| Yaş şartı eksikliği | Bekarda 30 yaş, evli çiftte 30 yaş veya 5 yıl evlilik şartının sağlanmamış olması. |
| Bakım-eğitim ilişkisi yokluğu | Küçüğün evlat edinen tarafından 1 yıl süreyle bakılıp eğitilmiş olmaması (TMK m.305/1). |
| Birlikte evlat edinme aykırılığı | Evli kişinin koşulları sağlamadan tek başına evlat edinmesi. |
Esasa ilişkin noksanlıkların dava sürecinde kalkmış olması ya da sadece usule ilişkin olması ve evlatlık ilişkisinin kaldırılmasının evlatlığın menfaatini ağır biçimde zedeleyecek olması halinde, kaldırma yoluna gidilmeyebilir. Örneğin yetkili olmayan mahkeme tarafından karar verilmiş olması usule ilişkin bir noksanlık olarak değerlendirilebilir; bu tür durumlarda çocuğun menfaati üstün tutulur.
Karıştırılmaması gereken kurumlar: Evlatlık ilişkisinin kaldırılması, mirasçılıktan çıkarma (TMK m.510 — saklı paylı mirasçının ağır kusurlu davranışı nedeniyle vasiyetnameyle mirasçılıktan ıskat edilmesi) ile aynı şey değildir. Mirasçılıktan çıkarma evlatlık ilişkisini sona erdirmez; sadece miras hakkını sınırlar. Aynı şekilde evlatlık ilişkisinin kaldırılması da evlat edinenin pişmanlığı veya evlatlığın görevlerini yerine getirmemesi nedeniyle açılabilen bir dava değildir; kanundaki sınırlı sebeplerin gerçekleşmesi şarttır.
Süreler ve Dava
Kısa cevap
Evlatlık ilişkisinin kaldırılması davası, sebebin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl ve her hâlde evlat edinmenin üzerinden 5 yıl geçmekle hak düşürücü süreye uğrar (TMK m.319). Görevli mahkeme Aile Mahkemesi‘dir.
Hak Düşürücü Süre — TMK m.319
TMK m.319 evlatlık ilişkisinin kaldırılmasına ilişkin davayı iki ayrı süreye bağlamıştır:
| Süre | Başlangıç | Niteliği |
|---|---|---|
| 1 yıl | Kaldırma sebebinin öğrenilmesi | Sübjektif başlangıçlı hak düşürücü süre |
| 5 yıl | Evlat edinme kararının verildiği tarih | Objektif başlangıçlı mutlak hak düşürücü süre |
Bu sürelerden hangisi önce dolarsa dava hakkı düşer. Süreler hak düşürücüdür, zamanaşımı değildir; mahkeme tarafından kendiliğinden (re’sen) dikkate alınır, davalının itirazına bağlı değildir. Akademik çalışmalarda ve uygulamada bu süreler “öğrenmeden başlayarak 1 yıl, her hâlde 5 yıl” formülüyle ifade edilir.
Görev ve Yetki
Hem evlat edinme davası hem de evlatlık ilişkisinin kaldırılması davası bakımından görevli mahkeme Aile Mahkemesi‘dir (4787 sayılı Kanun m.4/1). Aile Mahkemesi’nin bulunmadığı yerlerde Aile Mahkemesi sıfatıyla Asliye Hukuk Mahkemesi görev yapar. Yetkili mahkeme bakımından:
- Evlat edinme davası: Evlat edinenin yerleşim yeri Aile Mahkemesi; birlikte evlat edinmede eşlerden birinin yerleşim yeri.
- Evlatlık ilişkisinin kaldırılması davası: Yetki, taraf sıfatı ve somut talebe göre HMK genel yetki hükümleri çerçevesinde değerlendirilir; çoğu dosyada davalının yerleşim yeri Aile Mahkemesi esas alınır.
Davanın Sonucu
Mahkeme kaldırma talebini kabul ederse evlatlık ilişkisi mahkeme kararıyla sona erdirilir; bu kararın evlat edinen ve evlatlık üzerinde nüfus, soyadı, miras ve velayet açısından sonuçları doğar. Karar nüfus müdürlüğüne gönderilir, aile kütüklerine işlenir. Evlatlık küçükse velayet bakımından ayrıca düzenleme yapılması gündeme gelebilir.
Ankara’da Evlat Edinme ve Evlatlık Davaları
Ankara’da evlat edinme başvuruları Ankara Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü evlat edinme birimine yapılır; sosyal inceleme, sıraya alma ve geçici bakım sözleşmesi süreçleri burada yürütülür. Yargılama aşamasında ise Ankara Aile Mahkemeleri görevli ve yetkilidir; evlat edinme davası evlat edinenin yerleşim yeri Aile Mahkemesi’nde, evlatlık ilişkisinin kaldırılması davası ise davalının yerleşim yeri Aile Mahkemesi’nde açılır. Ankara aile mahkemelerinin yoğunluğu nedeniyle yargılama süreleri dosya hazırlığı ve mahkeme takvimine göre değişebilmektedir.
Ankara evlat edinme avukatı arayışında olan kişiler bakımından, başvuru süreci kadar rıza şartı, üvey çocuk evlat edinme, sosyal inceleme ve mahkeme kararı aşamaları da birlikte değerlendirilmelidir. Özellikle eşin çocuğunu evlat edinme, biyolojik ebeveyn rızasının aranıp aranmayacağı, başvuru reddi sonrası itiraz ve ergin evlat edinme dosyalarında dosya disiplini kritiktir. Ankara aile hukuku avukatı desteğiyle dosyanız evlat edinmenin yanı sıra velayet, nüfus kaydı düzeltme ve miras yönlerinden bütüncül değerlendirilir.
Evlatlık ilişkisinin kaldırılması talebinde ise Ankara evlat edinme davası avukatı desteğiyle 1 yıllık ve 5 yıllık hak düşürücü sürelerin doğru hesaplanması, rıza eksikliğinin somut olgu ve belgelerle ortaya konması ve küçüğün üstün yararı değerlendirmesi sürecin sonuçlarını doğrudan etkileyen aşamalardır. Hem evlat edinme aşamasında hem de sonradan ortaya çıkabilecek itirazlarda dosya bütünlüğü baştan kurulur.
Ankara merkezli yürütülen dosyalarda olduğu gibi, şehir dışındaki müvekkiller bakımından da dava türü, yetki, delil ve UYAP üzerinden uzaktan takip imkânları dosya özelinde değerlendirilir.